URZĄD NAUCZYCIELSKI KOŚCIOŁA

 

Dla współczesnego człowieka jest dość trudnym zrozumienie, czym jest Urząd Nauczycielski Kościoła. Współczesny człowiek pyta, dlaczego, zgodnie z katolicką perspektywą, istnieje w Kościele coś tak autorytatywnego jak Magisterium Kościoła, które w ściśle określonych warunkach ma absolutny i wiążący autorytet wobec sumienia indywidualnego katolika. Urząd Nauczycielski Kościoła uosobiony przez kolegium biskupów w ścisłej jedności z papieżem nie jest autorytetem, który przekazuje nam nowe Objawienie Boże, lecz autorytetem, który w sposób wiążący i możliwy do zrealizowania dla całego Kościoła przekazuje jedno rozumienie wiary Kościoła.

Tak rozumiany urząd Magisterium Kościoła ma prawo i obowiązek autentycznego nauczania i autorytatywnej interpretacji prawdy objawionej w wiernym podporządkowaniu słowu Bożemu i zgodnie z Tradycją Kościoła. Magisterium wykłada, rozwija i aktualizuje w coraz to nowych historycznych warunkach orędzie zbawcze Jezusa Chrystusa. Nie otrzymuje nowych objawień, ani nie powiększa Objawienia Bożego, lecz depozyt wiary powierzony przez Chrystusa Pana, mając pomoc Ducha Świętego strzeże, dogłębnie bada, wiernie głosi i wykłada, a prawo to nadane Kościołowi przez Chrystusa jest niezależne od jakiejkolwiek władzy ludzkiej (por. KK 24-25; KPK kan. 747 § 1). Kościołowi przysługuje ponadto zawsze i wszędzie prawo głoszenia zasad moralnych, także w odniesieniu do porządku społecznego oraz do wypowiadania własnego sądu o wszystkich sprawach ludzkich, na ile domagają się tego podstawowe prawa osoby ludzkiej i zbawienie dusz (por. KK 17; KDK 41; KPK kan. 747 § 2).

Biskup Rzymu na mocy swego urzędu Pasterza i Nauczyciela wszystkich wiernych, swą najwyższą apostolską władzą, określa zobowiązującą cały Kościół naukę w sprawach wiary i moralności i dzięki opiece Bożej cieszy się charyzmatem nieomylności (infallibilitate in magisteria) w definiowaniu nauki wiary i obyczajów. Takie orzeczenia papieża są nienaruszalnymi same z siebie, nie na mocy zgody Kościoła, ale jako ogłoszone z pomocą Ducha Świętego. Nie potrzebują niczyjej aprobaty i nie dopuszczają odwoływania się do niczyjego sądu (por. DS 3074; KK 25; KPK kan. 749 § 1).

Nieomylnością w nauczaniu cieszy się również Kolegium Biskupów, zachowując węzeł wspólnoty między sobą i  z następcą św. Piotra, kiedy wypełniają urząd nauczycielski na soborze powszechnym i jako nauczyciele wiary i moralności ogłaszają w sposób definitywny naukę, którą należy wyznawać w sprawach wiary i moralności (KPK kan. 749 § 2). Tylko wtedy Kościół uznaje jakąś naukę za nieomylnie określoną, gdy zostało to wyraźnie stwierdzone (KPK kan. 749 § 3).

Nauczanie Urzędu Nauczycielskiego Kościoła można podzielić na uroczyste i zwyczajne. Nauczanie nieomylne jest spełniane w sposób nadzwyczajny, czyli uroczysty:

1)  przez Biskupa Rzymu, kiedy na mocy charyzmatu osobistego nieomylności, jako Najwyższy Pasterz i Nauczyciel wszystkich wiernych, spełniając swą misję umacniania ich w wierze, w ostatecznym akcie (ex cathedra) ogłasza obowiązującą naukę dotyczącą wiary lub obyczajów (KK 25; KPK kan. 749 § 1), Papież przemawia ex cathedra, gdy zostają spełnione warunki określone w dogmacie o jego nieomylności, to znaczy wyraźnie tę prawdę określa, podaje do publicznej wiadomości, że rozstrzygnięcie jest ostateczne lub definitywne i nakłada obowiązek przyjęcia tej prawdy przez cały Kościół;

2)  przez Kolegium Biskupów, zebranym na Soborze Powszechnym, kiedy to jako nauczyciele, sędziowie i przewodnicy wiary i obyczajów, ogłaszają całemu Kościołowi w sposób definitywny obowiązującą naukę (KK 25; KPK kan. 749 § 2 i 337 § 1).

To samo magisterium nieomylne jest spełniane również w sposób zwyczajny i powszechny:

1)  kiedy biskupi rozproszeni po świecie, zachowując więzy wspólnoty między sobą i Biskupem Rzymu, dążą do jedynej nauki obowiązującej jako ostateczna odnośnie prawdy dotyczącej wiary lub obyczajów, albo jednomyślnie zgadzają się na stwierdzenie niezdefiniowane w sposób uroczysty, które jednak należy do dziedzictwa wiary (depositum fidei), jako definitywnie uznane i winno być rozumiane jako podawane w sposób nieomylny (KK 25; KPK kan. 749 § 2; 750 § 1; § 2);

2)  przez działalność biskupów rozproszonych po świecie, którzy tworzą Kolegium wraz z Biskupem Rzymu, gdy takie nauczanie zostało zatwierdzone lub dobrowolnie przyjęte przez Biskupa Rzymu, tak że stało się ono prawdziwym aktem kolegialnym (KK 22; KPK kan. 337 § 2).

Nauczanie nienieomylne zwyczajne autentyczne jest zwykłym sposobem ogłaszania prawd dotyczących wiary lub obyczajów w sposób nieostateczny (KK 25; kann. 752; 753). Ono nie może być oddzielone od nauczania nieomylnego, ponieważ jest zawsze złączone z prawdami wiary. Jako nauczanie nienieomylne i nieostateczne, również te prawdy uznawane są jako pewne, jednak wymagają od wiernych przyjęcia w różnym stopniu, zależnie od intencji i woli wyrażonej przez naturę dokumentów, z jaką podaje się to nauczanie lub też przez sposób jego ujęcia (KK 25).

Nauczanie nienieomylne jest spełniane:

1) przez Biskupa Rzymu jako nauczanie zwyczajne autentyczne i rozumie się przez nie całość nauczania papieża i wspierających go instytucji w dziedzinie wiary i obyczajów (KPK kan. 752);

2)  n. owie 5).b też przez sposób jego ujęcia, zależnie od intencji i woli wyrażonej przez naturę dokumentów z jaką podaje sie yprzez Kolegium Biskupów, zawsze w łączności z następcą św. Piotra, w całym Kościele, gdy sprawują autentyczne nauczanie nie zamierzając przedstawić go w sposób definitywny (KK 25; KPK kan. 752);

3) przez biskupów, we wspólnocie hierarchicznej z Głową Kolegium i członkami tak pojedynczymi, jak zebranymi na Konferencjach Episkopatu lub synodach partykularnych, ponieważ, również jeśli nie cieszą się nieomylnością, są autentycznymi mistrzami i nauczycielami wiernych powierzonych ich trosce (KK 25; kan. 753);

4) przez synod biskupów, w świadczeniu pomocy swą radą Biskupowi Rzymu w zachowywaniu i wzroście wiary i obyczajów (KK 23).

Nie wszystkie prawdy wiary i obyczajów podawane przez Magisterium Kościoła należy przyjmować w równym stopniu, a co za tym idzie, również inne są sankcje za ich nie zachowanie. I tak wiarą boskąkatolicką (fide divina et catholica) należy wierzyćto wszystko, co jest zawartesłowie Bożym spisanym lub przekazanym, czylijednym depozycie wiary przekazanym Kościołowi, a zarazem jest podawane do wierzenia jako przez Boga objawione, czy touroczystym nauczaniu Kościoła, czy tojego nauczaniu zwyczajnympowszechnym, które mianowicie ujawnia się we wspólnym uznaniu wiernych pod kierownictwem świętego Urzędu Nauczycielskiego. Wszyscy więc są zobowiązani do unikania wszelkich doktryn przeciwnych takiemu nauczaniu (KPK kan. 750 § 1). Odrzucenie tego depozytu wiary jest obwarowane karą ekskomuniki latae sententiae (por. KPK kan. 1364).

Ponadto należy bez zastrzeżeń przyjąćzachowywać również wszystkieposzczególne prawdy dotyczące wiaryobyczajów, które Magisterium Kościoła ogłaszasposób ostateczny, a wymagane są, aby strzecwiernie przekazywać sam depozyt wiary. Jeżeli ktoś odrzuca prawdy, które zostały przez Urząd Nauczycielski Kościoła sformułowanesposób definitywny, również sprzeciwia się nauczaniu Kościoła (KPK kan. 750 § 2).

Religijne posłuszeństwo (religiosum obsequium) rozumuwoli należy okazywać także nauce dotyczącej wiarymoralności, jaką głosi papież lub Kolegium Biskupów, wykonując autentyczny urząd nauczania, mimo że nauki tej nie zamierzają oni proklamować aktem definitywnym. W tym wypadku wierni także powinni starać się unikać wszystkiego, co jest przeciwne tej nauce (KPK kan. 752). Nie zachowanie prawd ogłoszonychsposób definitywny, czy nie przyjęcie pozostałychreligijnym posłuszeństwem rozumuwoli, usankcjonowane jest sprawiedliwą karą (por. KPK kan. 1371, 1º).

Do składania wyznania wiary i przysięgi wierności po myśli motu proprio Ad tuendam fidem Jana Pawła II z 18.05.1998 r. są zobowiązani ci, którzy obejmują bezpośrednio lub pośrednio urzędy związane z poszukiwaniamidziedzinie prawd wiaryobyczajów lub ze sprawowaniem określonej władzyKościele.

Z katechetycznego punktu widzenia Magisterium Kościoła spełnia potrójną funkcję:

1) jest odpowiedzialne za określenie istotnego przesłania zawartegoBożym ObjawieniuTradycji, bowiem jego zadaniem jest słuchanie słowa Bożego, strzeżeniewierne wyjaśnianie (KO 10), a tak zinterpretowane, przedstawionepodane, powinno zostać przyjęte przez wiernych;

2) strzegąc depozytu wiary, ma czynić możliwymułatwiać proces komunikacji wiary we wspólnocie Kościoła poprzez ewangelizacjęrozpoznawanie znaków czasu, uaktualniając rozumienie słowa Bożegoświecie współczesnym;

3) ma pomóc, dzięki swojej autentycznej interpretacji prawd wiaryobyczajów rozwijaniu posługcharyzmatów wiernychKościele.

 

Jan Paweł II, Motu proprio Ad tuendam fidem,18.05.1998, AAS 90(1998) s. 457-461, OsRomPol 19(1998) nr 10, s. 13-19; Ghirlanda G., Il diritto nella Chiesa. Mistero di comunione, Cinisello Balsamo 1990; Lüdicke K., Münsterischer Kommentar zum Codex Iuris Canonici, Essen 1996, kan. 747-753; Orczyk A., Katecheza Kościołajej źródła, Radom 2004; Rahner K., Grundkurs des Glaubens. Einführung in den Begriff des Christentums, Freiburg 1976; Santos J.L., Magistero, w: C. Corral Salvador, V. de Paolis, G. Ghirlanda (red.), Nuovo Dizionario di Diritto Canonico, Cinisello Balsamo 1993, s. 657-660; Sartori L., Magistero, w: J. Gevaert (red.), Dizionario di Catechetica, Torino 1987, s. 395-397; Sesboüé B., WładzaKościele. Autorytet, prawdawolność, Kraków 2003; Seweryniak H., Świadectwo i sens. Teologia fundamentalna, Płock 2001.

 

ks. Grzegorz Kadzioch